Εφηρμοσμένης Υδροβιολογίας

Το Εργαστήριο της Εφηρμοσμένης Υδροβιολογίας ιδρύθηκε το 1977 από τον Καθηγητή κ. Σωφρόνιο Ε. Παπουτσόγλου. Κατά τη διάρκεια της λειτουργίας του, υπήρξε η δυνατότητα συνεχούς βελτίωσης, εκσυγχρονισμού και επέκτασης τόσο των εγκαταστάσεων όσο και του εξοπλισμού του (συνολική έκταση περίπου 900 m²), ώστε σήμερα, να αποτελεί ένα από τα αρτιότερα εξοπλισμένα Εργαστήρια του είδους του στην Ευρώπη. Το εργαστήριο Εφηρμοσμένης Υδροβιολογίας είναι μέλος του ευρωπαϊκού πανεπιστημίου για την Ευφυή Αειφόρο Διαχείριση της Αστικής Παράκτιας Ζώνης EU-CONEXUS, ένα από τα πρώτα 17 Ευρωπαϊκά Υπερ-Πανεπιστήμια που χρηματοδοτούνται από την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Στόχος του Εργαστηρίου είναι η παραγωγή επιστημονικής γνώσης μέσω της έρευνας, η διδασκαλία των γνωστικών πεδίων της υδροβιολογίας σε προπτυχιακό και μεταπτυχιακό επίπεδο, και η εφαρμογή των γνώσεων και μεταφορά τεχνολογίας στην πράξη σε κάθε επίπεδο. Κύρια κατεύθυνση του Εργαστηρίου είναι η επαρκής εκπαίδευση φοιτητών και νέων επιστημόνων σε θέματα εκτροφής υδρόβιων οργανισμών (ιχθύες, δίθυρα μαλάκια, δεκάποδα καρκινοειδή), καθώς και μαζικής παραγωγής φυτοπλαγκτονικών και ζωοπλαγκτονικών οργανισμών, αλλά και η βασική και εφαρμοσμένη έρευνα σε θέματα Εφηρμοσμένης Υδροβιολογίας, με απώτερο στόχο την αποτελεσματικότερη και ορθολογιστικότερη αξιοποίηση του υδάτινου περιβάλλοντος, συνδυάζοντας ορθή εφαρμογή των τρόπων παραγωγής υδρόβιων οργανισμών, προστασία του περιβάλλοντος και σεβασμό στην ευζωία των εκτρεφόμενων ειδών. Έτσι, οι απόφοιτοι, μπορούν να παρέχουν υποστήριξη σε θέματα βελτίωσης των παραγωγικών χαρακτηριστικών των ιχθύων σε συνθήκες εντατικής εκτροφής, βελτίωσης των συστημάτων παραγωγής, ελέγχου νοθείας και αυθεντικότητας αλιευμάτων σε ελληνικές θάλασσες, αλιευτικής διαχείρισης αποθεμάτων και αειφορικής διαχείρισης του υδάτινου περιβάλλοντος.

Το Εργαστήριο συντονίζει και συμμετέχει σε ιδιωτικά, Εθνικά και Ευρωπαϊκά ερευνητικά προγράμματα όπως:

• «Brightfish: Χρήση ζυμομυκήτων και μυκήτων σε σιτηρέσια τσιπούρας με στόχο τη βελτίωση του εξωτερικού χρωματισμού και την ανοσοενίσχυση» 2020-2023
• «EstroFish: Ανάπτυξη και σύγκριση μεθόδων ανίχνευσης και ποσοτικού προσδιορισμού φυτοοιστρογόνων σε πρώτες ύλες ιχθυοτροφών, ιχθυοτροφές και εκτρεφόμενα Μεσογειακά είδη ιχθύων» 2019– 2022
• «EU-CONEXUS Research for society» funded by Horizon 2020. Call: H2020-IBA-SwafS-Support-1-2020. 2021-2024
• «Evaluation of feeding dry diets to red seabream larvae». Πηγή χρηματοδότησης: Ιδιωτικός φορέας, 2020-2021.
• «EU‐CONEXUS: European University for Smart Urban Coastal Sustainability» Co funded by Erasmus + Programme of the European Union. 2019-2022
• «The use of antioxidants in gilthead seabream nutrition». Πηγή χρηματοδότησης: Ιδιωτικός φορέας, 2019-2020.
• «Εκτιμητής Βιομάζας Ιχθύων με χρήση τεχνικών δομημένου φωτός – Structured Light-Based fish BiOmass estimator – SaLTBOx». Πηγή χρηματοδότησης: Ειδική Υπηρεσία Διαχείρισης Επιχειρησιακού Προγράμματος αλιείας (ΕΠΑΛ), 2019-2022.
• «Evaluation of feeding dry diets to gilthead seabream larvae». Πηγή χρηματοδότησης: Ιδιωτικός φορέας, 2019-2020.
• «The use of emulsifiers in gilthead seabream (Sparus aurata) diets». Πηγή χρηματοδότησης: Ιδιωτικός φορέας, 2017-σήμερα.
• «Evaluation of European sea bass larvae nutritional state». Πηγή χρηματοδότησης: Ιδιωτικός φορέας, 2016-2017.
• «Effect of dietary inclusion of sanguinarine on growth, physiological status and quality of juvenile gilthead sea bream Sparus aurata». Πηγή χρηματοδότησης: Phytobiotics, Futterzusatzstoffe GmbH (Germany), 2010-2011.
• «Compensatory growth and single nucleotide variation in European sea bass (Dicentrarchus labrax)». Wageningen University and Research. AQUAEXCEL 2020.
• «Ανάπτυξη και σύγκριση μεθοδολογιών ανίχνευσης και ποσοτικού προσδιορισμού φυτοοιστρογόνων σε πρώτες ύλες ιχθυοτροφών, ιχθυοτροφές και εκτρεφόμενα Μεσογειακά είδη ιχθύων – EstroFish». Χρηματοδότηση: ΕΥΔΕ-ΕΤΑΚ, Δράση «Ειδικές Δράσεις «Υδατοκαλλιέργειες» – «Βιομηχανικά Υλικά» – «Ανοιχτή Καινοτομία στον Πολιτισμό» (ΕΠΑνΕΚ).
• «Έλεγχος αυθεντικότητας και νοθείας αλιευμάτων της ελληνικής αγοράς με μοριακή ταυτοποίηση» (2019-2021) Χρηματοδότηση: ΕΠ «ΑΛΙΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΑΛΑΣΣΑΣ 2014-2020», ΜΕΤΡΟ 3.1.1.
• «Xημική σύσταση αυγοτάραχου». Χρηματοδότηση: ΤΡΙΚΑΛΙΝΟΣ ΕΕ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟ ΑΥΓΟΤΑΡΑΧΟ, 2018.
• «Αξιοποίηση απορριπτόμενων αλιευμάτων στις Ελληνικές θάλασσες για την παραγωγή ιχθυελαίου και χρήση του για πειραματική εκτροφή τσιπούρας και λαβρακιού». Χρηματοδότηση: ΜΕΤΡΟ 3.5. – Πιλοτικά Σχέδια, του Άξονα Προτεραιότητας 3 – Μέτρα Κοινού Ενδιαφέροντος, του Ε.Π. ΑΛΙΕΙΑΣ 2007-2013, Ειδική Υπηρεσία Διαχείρισης Επιχειρησιακού Προγράμματος Αλιείας, Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, 2016.
• «Εκσυγχρονισμός, εξοπλισμός και πιστοποίηση του Εργαστηρίου Εφηρμοσμένης Υδροβιολογίας του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών για τον έλεγχο της ποιότητας και της ασφάλειας των αλιευμάτων». Χρηματοδότηση: ΜΕΤΡΟ 3.1. – Συλλογικές Δράσεις, του Άξονα Προτεραιότητας 3 – Μέτρα Κοινού Ενδιαφέροντος, του Ε.Π. ΑΛΙΕΙΑΣ 2007-2013, Ειδική Υπηρεσία Εφαρμογής Δράσεων Επιχειρησιακού Προγράμματος Αλιείας, Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, 2016.
• «Αντικατάσταση ιχθυελαίου στις ιχθυοτροφές για τσιπούρα και λαβράκι με εναλλακτικές πηγές λίπους». Χρηματοδότηση: ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ 2011, ΕΠΑΝ ΙΙ, ΓΓΕΤ-ΕΥΔΕ-ΕΤΑΚ, Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων, Πολιτισμού και Αθλητισμού. Συνεργαζόμενοι φορείς: Τμήμα Φαρμακολογίας Ιατρικής Σχολής Ε.Κ.Π.Α., εταιρείες BIOMAR και ABOTIS. Τελικά Παραδοτέα 2015.
• «Ανάπτυξη αειφορικών ιχθυοτροφών για λαβράκι: μελέτη επιδράσεων στην ανάπτυξη και χημική σύσταση των ιχθύων». Χρηματοδότηση: BioMar Hellenic ABEEI, 2014.
• «Βιολογική υδατοκαλλιέργεια – Προοπτικές ανάπτυξης». Χρηματοδότηση: Ειδική Γραμματεία Προγραμματισμού και Εφαρμογών Γ’ ΚΠΣ, Ειδική Υπηρεσία Διαχείρισης Επιχειρησιακού Προγράμματος Αλιείας, Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, 2008.

Το προσωπικό του Εργαστηρίου συμμετέχει σε διάφορους διεθνείς οργανισμούς και επιτροπές:

• Ελληνική Ζωοτεχνική Εταιρεία
• Σύλλογος Ελλήνων Ωκεανογράφων
• Ελληνική Ζωολογική Εταιρεία
• Διεθνής Επιστημονική Ένωση: Commission internationale pour l’exploration scientifique de la mer Méditerranée (Comité du Plancton)
• Πανελλήνια Ένωση Βιολόγων
• Γεωτεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας
• European Aquaculture Society (EAS)
• World Aquaculture Society (WAS)
• Aquacultural Engineering Society (AES)

• 1 κύκλωμα γλυκού νερού με ολική χωρητικότητα 43 m³. Αποτελείται από περισσότερες από 70 δεξαμενές διαφόρων μεγεθών και εξυπηρετεί εκπαιδευτικούς και πειραματικούς σκοπούς. Διαθέτει α) 2 ομάδες μηχανικών και 2 ομάδες βιολογικών φίλτρων, β) 3 ομάδες λαμπτήρων υπεριώδους ακτινοβολίας (UV), γ) 1 μεγάλου μεγέθους και 5 μικρότερου μεγέθους ψυκτικά μηχανήματα, δ) συσκευές ελέγχου της θερμοκρασίας του νερού και της φωτοπεριόδου, ε) αεραντλίες ειδικού τύπου για την παροχή ατμοσφαιρικού αέρα στο νερό των δεξαμενών και στ) 2 βιντεοκάμερες.
• 1 κύκλωμα θαλασσινού νερού με ολική χωρητικότητα 3,5 m³. Αποτελείται από 24 δεξαμενές δύο διαφορετικών μεγεθών. Το κύκλωμα αυτό εξυπηρετεί, κυρίως, πειραματικούς σκοπούς όπως ελεγχόμενη αναπαραγωγή ιχθύων και εφαρμογή υδροπονίας. Διαθέτει α) 3 ομάδες μηχανικών και βιολογικών φίλτρων, β) συσκευές θερμάνσεως του νερού γ) σύστημα ελέγχου της φωτοπεριόδου και δ) 1 βιντεοκάμερα.
• 1 κύκλωμα θαλασσινού νερού με ολική χωρητικότητα 35 m³. Αποτελείται από 40 δεξαμενές διαφόρων μεγεθών και εξυπηρετεί εκπαιδευτικούς και πειραματικούς σκοπούς. Διαθέτει α) 3 ομάδες μηχανικών και 3 ομάδες βιολογικών φίλτρων, β) 2 ομάδες λαμπτήρων υπεριώδους ακτινοβολίας (UV), γ) 2 ψυκτικά μηχανήματα, δ) συσκευές ελέγχου της θερμοκρασίας του νερού και της φωτοπεριόδου, ε) αεραντλίες ειδικού τύπου για την παροχή ατμοσφαιρικού αέρα στο νερό των δεξαμενών και στ) 2 βιντεοκάμερες.
• 1 κύκλωμα θαλασσινού νερού με ολική χωρητικότητα 11 m³. Αποτελείται από 80 δεξαμενές διαφόρων μεγεθών και εξυπηρετεί εκπαιδευτικούς και πειραματικούς σκοπούς. Διαθέτει α) 4 ομάδες μηχανικών και βιολογικών φίλτρων, β) κεντρική ομάδα λαμπτήρων υπεριώδους ακτινοβολίας (UV), γ) κεντρικό ψυκτικό μηχάνημα, δ) συσκευές ελέγχου της θερμοκρασίας του νερού, ε) αεραντλίες ειδικού τύπου για την παροχή ατμοσφαιρικού αέρα στο νερό των δεξαμενών και στ) 2 βιντεοκάμερες.
• 1 κύκλωμα θαλασσινού νερού με ολική χωρητικότητα 6 m³. Αποτελείται από 20 δεξαμενές διαφόρων μεγεθών Διαθέτει α) 2 ομάδες μηχανικών και βιολογικών φίλτρων, β) κεντρική μονάδα λαμπτήρων υπεριώδους ακτινοβολίας (UV), γ) κεντρικό ψυκτικό μηχάνημα, δ) συσκευές ελέγχου της θερμοκρασίας του νερού και της φωτοπεριόδου και ε) 1 βιντεοκάμερα. Το κύκλωμα έχει δυνατότητα προσαρμογής για χρήση γλυκού ή θαλασσινού νερού, ανάλογα με τις ερευνητικές ανάγκες.

• Διατίθεται όλος ο απαραίτητος εξοπλισμός (υάλινο υλικό, χημικά αντιδραστήρια, σπεκτροφωτόμετρα, τυποποιημένες τεχνικές εμπορίου-kit, πιπέττες κ.α.) για τον προσδιορισμό φυσικοχημικών χαρακτηριστικών του θαλασσινού και γλυκού νερού (δεσμευμένο οξυγόνο, ελεύθερο και ολικό διοξείδιο του άνθρακα, ολική αλκαλικότητα, αμμωνία, νιτρώδη, νιτρικά και θειικά ιόντα, ιόντα χλωρίου, ολικός φώσφορος, αιωρούμενα σωματίδια, B.O.D., C.O.D., pΗ).

• Παρέχεται η δυνατότητα, με την ύπαρξη όλου του απαραίτητου εξοπλισμού (υάλινο υλικό, λυοφιλιωτής, υγρός χρωματογράφος υψηλής απόδοσης (HPLC) αέριος χρωματογράφος (GC), αέριος χρωματογράφος – φασματογράφος μάζας (MS), αναλυτής αερίων και ηλεκτρολυτών αίματος, σύστημα ανάλυσης εικόνας σε ΗΥ, φυγόκεντροι κ.α.), προσδιορισμού σε υδρόβιους οργανισμούς: 1) Μεγάλου αριθμού αιματολογικών παραμέτρων (τριγλυκερίδια, χοληστερόλη, ολικά λίπη, αλβουμίνη, γλυκόζη, κορτιζόλη, ωσμωμοριακότητα, αιματοκρίτης, ερυθρά και λευκά αιμοσφαίρια, αιμοσφαιρίνη, αέρια αίματος, pΗ αίματος, ηλεκτρολύτες αίματος κ.α.). 2) Της χημικής συστάσεως του σώματος (ολικά λίπη, ολικές πρωτεΐνες, νερό, τέφρα). 3) Ολικών λιπών, γλυκογόνου, ασκορβικού οξέος, νερού και λοιπών παραμέτρων στο ήπαρ. 4) Ενζύμων του πεπτικού συστήματος. 5) Της εκατοστιαίας αναλογίας λιπαρών οξέων ήπατος, μυών, περισπλαχνικού λίπους, πλάσματος, καθώς και της χορηγούμενης τροφής. 6) Της αναπνευστικής επιφάνειας.
• Ο προσδιορισμός του επιπέδου του stress (οξέος και χρόνιου) είναι ζωτικής σημασίας για την υδατοκαλλιεργητική πρακτική, αφού η έντασή του μπορεί να επηρεάσει την υγεία και την ευζωία των εκτρεφόμενων ειδών. Οι επιπτώσεις του έχουν οικονομικό αντίκτυπο στην επιχείρηση αλλά και στον καταναλωτή. Ο προσδιορισμός του stress μπορεί να επιτευχθεί με ακρίβεια μέσω του προσδιορισμού των συγκεντρώσεων των νευροδιαβιβαστών του εγκεφάλου των ψαριών. Στο Εργαστήριο Εφηρμοσμένης Υδροβιολογίας πραγματοποιούνται αναλύσεις υγρής χρωματογραφίας υψηλής ακρίβειας (HPLC/ECD) για τον καθορισμό των συγκεντρώσεων της σεροτονίνης (5-ΗΤ) και του μεταβολίτη της 5-ΗΙΑΑ, της ντοπαμίνης (DA) και των μεταβολιτών της DOPAC και HVA καθώς και της νοραδρεναλίνης (ΝΑ). Από τους λόγους 5-ΗΙΑΑ/5-ΗΤ και DOPAC/DA προσδιορίζονται η σεροτονινεργική και η ντοπαμινεργική δραστηριότητα αντίστοιχα.
• Τέλος, το εργαστήριο πραγματοποιεί προσδιορισμό παραλυτικής τοξίνης των μαλακίων με τη χρήση υγρού χρωματογράφου υψηλής απόδοσης (HPLC).

• Υπάρχει όλος ο απαραίτητος εξοπλισμός (θάλαμος ελεγχόμενης θερμοκρασίας, φωτισμού και υγρασίας, υψηλής ευκρίνειας μικροσκόπιο και στερεοσκόπια συνδεδεμένα με κάμερα και σύστημα ανάλυσης εικόνας σε ΗΥ, χημικά αντιδραστήρια κ.α.) για μελέτες φυτοπλαγκτονικών, ζωοπλαγκτονικών και βενθικών οργανισμών (κυρίως δίθυρα μαλάκια και καρκινοειδή).

• Διατίθεται όλος ο απαραίτητος εξοπλισμός για την απομόνωση και τη μελέτη νουκλεϊκών οξέων (DNA, RNA). Τα διαθέσιμα όργανα για μελέτες σε μοριακό επίπεδο είναι: Ανακινούμενος επωαστήρας, Ψυχόμενη φυγόκεντρος με πολλαπλές κεφαλές διαφορετικού μεγέθους, θερμοκυκλοποιητής PCR με δυνατότητες Real-Time PCR και High Resolution Melting, συσκευή οριζόντιας ηλεκτροφόρησης, φασματοφωτόμετρο εξειδικευμένο για νουκλεϊκά οξέα, ζυγοί ακριβείας, θάλαμος νηματικής ροής, κλίβανος αποστείρωσης, πιπέτες μεταβαλλόμενου όγκου.

• Υπάρχει όλος ο απαραίτητος εξοπλισμός (μικροσκόπια, στερεοσκόπια, χημικά αντιδραστήρια κ.α.) για παρασιτολογικές μελέτες (προετοιμασία νωπών και μόνιμων παρασκευασμάτων).

Υπάρχει όλος ο εξοπλισμός (φορητά όργανα για προσδιορισμό φυσικοχημικών παραμέτρων του νερού, δειγματολήπτες νερού και βιολογικού υλικού, κ.λπ.) που απαιτείται για σχεδόν κάθε τύπου υδροβιολογική μελέτη πεδίου.

• Πειραματικά αλιευτικά εργαλεία
• Drop-down cameras GVS για ημερήσιες και νυχτερινές λήψεις
• Υποβρύχιες φωτογραφικές μηχανές – UW cameras